Stopnie w harcerstwie starszym


1. Zdobywanie stopni żeńskich w kręgach HS

Ze względu na stopnie, członkinie kręgów można podzielić na kilka typów:
Osoby A – przeszły „normalną” ścieżkę w drużynach harcerskich i mają stopnie adekwatne do wieku,
Osoby B – w pewnym momencie przerwały swoją drogę harcerską i ich stopień zatrzymał się na zbyt niskim poziomie,
Osoby C – dopiero wstąpiły do harcerstwa i zaczynają swoją przygodę ze stopniami,
Osoby D – zdobyły już wszystkie stopnie.
Każda z takich osób wymaga nieco innego potraktowania, więc także osobnego omówienia.

Osoby A
Praca w z nimi polega w zasadzie wyłącznie na wspieraniu w dalszym rozwoju harcerskim. Jeśli trzeba, prowadząca powinna zachęcać je do zdobywania kolejnych stopni, może być opiekunką kolejnych prób – i tu w zasadzie jej rola się kończy.

Osoby B
Wymagają mobilizacji ze strony prowadzącej i innych osób z kręgu. Warto uświadamiać im (jeśli nie są tego świadome) wartość zdobywania stopni. Kluczową rolę odgrywają tu inne harcerki w kręgu (zwłaszcza prowadząca!) oraz to, czy mają stopnie adekwatne do wieku. W przypadku, gdy stopień osoby B jest zupełnie niski, można potraktować ją w układaniu próby, jak osobę C, proponując jej realizację stopnia starszej wędrowniczki (jest to nowość w regulaminie stopni harcerek ZHR).

Osoby C
To największe pole do popisu dla prowadzącej. Odpowiedzią na ich potrzeby jest stopień starszej wędrowniczki, opracowywany z myślą o kobietach, które postanowiły zostać harcerkami w wieku dorosłym – czasie, kiedy druhny z wieloletnim doświadczeniem mają już za sobą długą drogę pracy nad sobą.
Pierwszym etapem pracy ze stopniami dla takich osób jest realizacja dostosowanej indywidualnie Próby Harcerki, będącej wprowadzeniem w ideę stopni i okazją do zdobycia najbardziej podstawowej wiedzy i umiejętności harcerskich.
Następnie osoby te rozpisują z opiekunką zadania na próbę starszej wędrowniczki. Wskazówki do realizacji tego stopnia informują, że do jego istoty należą: zdobycie przez kandydatkę konkretnych umiejętności przydatnych w życiu, odkrywanie jej talentów i mocnych stron, przezwyciężenie nawyków i trudnych przyzwyczajeń oraz zrozumienie istoty harcerstwa. Bardzo podkreślana jest samodzielność, dorosłej przecież i świadomej, kandydatki. Regulamin dokładnie określa rolę opiekunki. Jej zadania to: nauczyć metody zdobywania stopnia, pokazywać, gdzie szukać potrzebnych materiałów i odpowiedzi, pomagać w kwestiach formalnych, być w stałym kontakcie z kandydatką, w ustalonej formie.
Zadania na ten stopień obejmują między innymi: refleksję nad Prawem Harcerskim, zrozumienie idei służby oraz swojego miejsca w jej realizacji, rozwój duchowy, w jego indywidualnym oraz społecznym wymiarze, budowanie i pogłębianie świadomości obywatelskiej, odnajdowanie swojej drogi życia, kształtowanie swojej kobiecości, rozwój intelektualny i samodzielność myślenia, dbałość o zdrowie i sprawność fizyczną, a także wiedzę i umiejętności harcerskie: historię ruchu, znajomość tradycji, obrzędów i symboli, poznawanie musztry, kształtowanie podstawowych umiejętności terenowych i samarytańskich. Ponadto podkreśla się wartość doświadczenia, szczególnie zachęcając do przeżycia obozu, wędrówki i służby oraz mobilizując do zdobycia sprawności, będących konkretyzacją rozwoju harcerskiego w życiu codziennym kandydatki.

W sytuacji osób B i C ważne jest, by próba nie trwała zbyt długo oraz żeby była zindywidualizowana – dostosowana do wieku i sytuacji życiowej osoby – np. żeby studentka nie musiała realizować zadań z poziomu tropicielki, które będą dla niej banalne i mogą zniechęcić do realizacji próby.

Osoby D
Mimo wszystko należy mobilizować do dalszej pracy nad sobą, w kręgu szczególnie poprzez realizację zobowiązań starszoharcerskich.

Formalności w pracy ze stopniami:

1. Zdobywanie stopni ma być ściśle związane z pracą kręgu i wpisywać się we wszelkie działania kręgu.
2. W kręgu może istnieć kapituła wędrowniczki, jeśli to wynika z potrzeb i możliwości kręgu. Kapituły mogą być wspólne dla kilku kręgów. Nie są one koedukacyjne.
3. Próbę na stopień wędrowniczki lub starszej wędrowniczki prowadzi kapituła w kręgu lub zewnętrzna, próbę na stopień Harcerki Rzeczypospolitej prowadzi zawsze kapituła zewnętrzna, stopień zaś przyznaje komendantka chorągwi, na której terenie działa harcerka starsza.
4. Próby na stopnie instruktorskie są realizowane w odpowiednich Komisjach Instruktorskich, zgodnie z Regulaminem Stopni Instruktorskich Harcerek.

2. Zdobywanie stopni męskich w kręgach HS
Członkowie kręgu HS zdobywający stopnie Harcerza Orlego i Harcerza Rzeczpospolitej są ludźmi dorosłymi. Trzeba więc dostosować do tego program i przebieg próby. Szczególnie istotne są dwa elementy:
• Pierwszy to wybór opiekuna. Jestem przekonany że opiekun winien dobrze znać kandydata, wręcz wskazane jest, by stale współpracowali. Jest to warunek, by program próby był racjonalny, dostosowany do potrzeb harcerza i stanowił dla niego wyzwanie oraz co też ważne służył środowisku działania.
• Drugi istotny element to zawarcie w próbie wyzwania, które jak to określił przewodniczący Kapituły HR w Małopolsce pewnej kadencji, byłoby realizacją ukrytego marzenia. Wiele dorosłych osób nosi w sobie różne marzenia, których nie udało się zrealizować, a które są niemal w zasięgu ręki. Brakuje impulsu wyzwalającego wyruszenie w drogę, może stać się nim zadanie w próbie. Potrzebny jest rozsądek przy zatwierdzaniu próby, bo opiekun i kapituła biorą na siebie, w pewnym sensie przy pełnoletniości kandydata, odpowiedzialność za próby groźne dla życia. Na przykład wielokrotnie w planach prób pojawiała się Orla Perć, tylko nikt nie policzył że terminy narzucały okres zimowo-wiosenny, a delikwent nie miał przygotowania.
Konieczne jest wsłuchanie się w problemy kandydata i jego widzenie świata. Gdzie jest jego oścień , grzech główny, co najbardziej przeszkadza mu na drodze do bycia dobrym człowiekiem, ale też pozytywnie – jakie jest jego Westerplatte, jakie sytuacje i wartości stają przed nim, których powinien bronić. To są sprawy delikatne i nie należy tasakiem przeprowadzać operacji na otwartej duszy, ale przy doświadczeniu opiekuna i kulturze kapituły warto takich problemów dotknąć. Harcerstwo Starsze daje formę przygotowującą do postawienia takich zadań w próbie – zobowiązania.