Idea Harcerstwa Starszego

Harcerstwo kształtuje w nas postawę otwartości po to, byśmy mogli wykorzystywać nasz potencjał możliwie najpełniej dla innych, przez co uczynimy najwięcej dla rozwoju własnego.
Każda grupa ludzi funkcjonujących razem w pewnych okolicznościach naturalnie dzieli się zadaniami, przez co jej członkowie podejmują się pełnienia różnych ról. Wybór określonych zadań przez poszczególne osoby lub podgrupy zależny jest od osobistych możliwości i potrzeb oraz od pokładanych w jednostce oczekiwań ze strony innych członków społeczności. Można powiedzieć, że rola pełniona w danej grupie społecznej jest wynikiem oczekiwań względem osoby oraz jej potencjału i potrzeb.

Związek Harcerstwa Rzeczypospolitej jest społecznością osób, która doskonale obrazuje zjawisko dzielenia się zadaniami i podejmowania różnych ról. Czynnikiem, który w pewien sposób określa oczekiwania względem poszczególnych członków Organizacji, jest podział na grupy wiekowe, czyli poziomy metodyczne. Każdy poziom ma określone metody pracy, które mają swój wspólny mianownik w postaci metody harcerskiej. Funkcjonują też dość jasno określone oczekiwania w postaci stopni i sprawności, które mają swoje odpowiedniki w poszczególnych poziomach, a wszystkie prowadzą do wspólnego celu – pogłębiania wartości i umiejętności zawartych w Podstawowych Zasadach Wychowania Harcerskiego w ZHR.

Współcześnie ZHR podejmuje działania na pięciu poziomach: zuchowym, harcerskim, wędrowniczym, harcerek i harcerzy starszych oraz instruktorek i instruktorów. O ile w większości środowisk funkcjonują jednostki zuchowe i harcerskie, mniej powszechne ale obecne w świadomości są drużyny wędrownicze, o tyle harcerstwostarsze jest zazwyczaj zjawiskiem wywołującym zaciekawienie, zmuszonedomagać się zauważenia jego funkcjonowania w Organizacji. Wydziały HS obu Organizacji od kilku lat podejmują refleksję nad tym, co powoduje, że obecność Kręgów Harcerstwa Starszego jest wciąż tak mało popularna. Część przyczyn została zdiagnozowana, ale podjęte działania jeszcze nie zmieniły rzeczywistości.

Na pewno cechą wyróżniającą Harcerstwo Starsze, jak i jego funkcjonowanie w strukturach ZHR, jest możliwość działania kręgów koedukacyjnych. Mimo że jest sformalizowana ich podległość służbowa, to taka różnica przyczynia się do pomijania tych jednostek – prawdopodobnie w wyniku braku świadomości, dezorientacji czy też konieczności pamiętania o jednostce, która nie działa w tradycyjnej strukturze hufców. Powoduje to sytuację izolowania się Kręgów Harcerstwa Starszego od pozostałych jednostek chorągwi i znacząco wpływa na praktyczny brak jakiejkolwiek współpracy. Skutkiem działania kręgów jedynie we własnym gronie bądź we współpracy z innymi kręgami jest dość sceptyczny, a czasem negatywny, wizerunek sensu i celowości ich istnienia.

Brak możliwości wzajemnego poznania i doświadczenia istoty pracy poszczególnych jednostek nie sprzyja budowaniu więzi w środowiskach. Tymczasem Kręgi Harcerstwa Starszego trudno czasem zauważyć we wspólnych działaniach środowiska, jakie podejmują drużyny wędrownicze, harcerskie, czy gromady zuchowe. Zmiana tej sytuacji nie byłaby trudna. Pierwszym krokiem mogłaby być obecność kręgów podczas wydarzeń takich jak np. apele chorągwi, zloty okręgu czy chorągwi, akcje typu Pola Nadziei, Świąteczne Zbiórki Żywności, służba podczas uroczystości kościelnych i patriotycznych; Mszy św. z okazji 11 listopada, 3 maja, Dnia Polskiej Harcerki. Z pewnością takie działanie służyłoby zaistnieniu zasad metodyki starszoharcerskiej w świadomości harcerek, harcerzy, instruktorek i instruktorów działających w strukturach chorągwianych.

Z pewnością jest to potrzebne, bo Kręgi Harcerstwa Starszego dobrze zagospodarowują obszar działań skupiony wokół pracy nad sobą, podejmowania służby czy nawiązywania przyjaźni. Metodyka starszoharcerska w sposób naprawdę dojrzały i skuteczny trafia w potrzeby ludzi dorosłych, dla których ważne są harcerskie ideały. Wiele harcerek starszych i harcerzy starszych podejmuje bardzo ważne, trudne, a przy tym systematyczne, zobowiązania starszoharcerskie. Piękna jest obrzędowość związana ze Strażnikami Poranka, powstała z inspiracji słowami Jana Pawła II. Bynajmniej nie jest tak, jak powszechnie się uważa, że kręgi to „przechowalnie” osób, które nie mają co ze sobą zrobić.

Ideą przyświecającą działaniom Kręgów Harcerstwa Starszego jest szerzenie ideałów harcerskich w dorosłym życiu. Przez fakt, że obecnie działanie i istnienie Harcerzy Starszych raczej jest tajemnicą dla harcerek, harcerzy, wędrowniczek, wędrowników, instruktorek i instruktorów, gdyż nie mają praktycznej możliwości zetknięcia się z nimi na harcerskiej ścieżce służby, to idea ta jest słabo widoczna. Należałoby to zmienić, bo harcerstwo jest również bardzo słabo zauważalne w polskim społeczeństwie. A przecież tam powinna być nasza służba widoczna i potrzebna najbardziej. Przed Harcerstwem Starszym widzimy przede wszystkim zadanie wnoszenia do społeczeństwa ideałów harcerskich i podejmowanie służby pożytecznej i odpowiedzialnej. Jako ludzie dorośli, często już okrzepli w harcerskim stylu życia, mogą się podjąć pełnienia służby przede wszystkim tam, gdzie potrzebne są osoby pełnoletnie, wykształcone, z doświadczeniem.

Wierzymy, że rozwój liczebny Kręgów Harcerstwa Starszego, zainteresowanie kursami metodycznymi, regularne spotkania Wydziałów HS obu Organizacji, cykliczne akcje dla kręgów pozwolą na wypracowanie i skuteczne wdrożenie rozwiązań na rzecz obecności i satysfakcjonującej współpracy harcerek starszych i harcerzy starszych z pozostałymi poziomami metodycznymi w chorągwiach i na forum Związku, co zaowocuje jeszcze lepszą realizacją stawianych przed harcerstwem zadań i wyzwań.

hm. Katarzyna Bieroń, hm. Maria Brzeska-Deli