Harcerstwo Starsze w PRL

Okres Polski Ludowej jest najmniej znany przez grono autorów niniejszego opracowania. Przypuszczalnie w masowym ZHP musiały istnieć jednostki, które skupiały dorosłych harcerzy-studentów. Przypuszczenie to można śmiało poprzeć notką o harcerstwie akademickim z „Leksykonu Harcerstwa” (pod redakcją Olgierda Fietkiewicza, Młodzieżowa Agencja Wydawnicza, 1988):

„organizacyjna i programowa forma działalności ZHP w środowisku akademickim; opiera się na wcześniejszych doświadczeniach → studenckich kręgów instruktorskich oraz ruchu starszoharcerskiego. Program istniejących na terenie wyższych uczelni kręgów akademickich ZHP umożliwia działalność w Związku studentom, którzy nie są instruktorami, oraz pragnącym działać w ZHP pracownikom nauki, a także harcerzom starszym i instruktorom – uczniom szkół policealnych. W swej pracy programowej kręgi akademickie opierają się na wybranej przez siebie specjalności wynikającej z zainteresowań członków kręgu, specyfiki uczelni, możliwości technicznych itd. Harcerstwo akademickie jest miejscem refleksji intelektualnej, tworzenia nowatorskich – szczególnie dla kręgów instruktorskich i harcerstwa starszego – myśli programowych. Podejmuje dyskusje nad problemami środowiska akademickiego, współtworzy samorząd studencki, pomaga w adaptacji nowych roczników.

– zapewnienie możliwości kontynuacji działalności w harcerskim zespole instruktorom i harcerzom starszym, którzy, podejmując studia, musieli przerwać pracę harcerską w swych macierzystych jednostkach;

– rzecznictwo spraw dzieci i młodzieży, prowadzenie przez członków kręgów akademickich harcerskiej działalności wychowawczej, zwłaszcza w środowiskach dzieci i młodzieży wybitnie uzdolnionej;

– doskonalenie sylwetki obywatelskiej i etycznej studenta-harcerza przez służbę i samowychowanie;

– doskonalenie kwalifikacji instruktorskich, zapewnienie możliwości wszechstronnego rozwoju” intelektualnego członkom kręgów;

– wspieranie możliwościami uczelni i własnym potencjałem intelektualnym programu ZHP, prowadzenie działalności badawczej, dydaktycznej i szkoleniowej na potrzeby ZHP;

– rzecznictwo spraw studentów – członków kręgów wobec władz akademickich i harcerskich;

– propagowanie w środowisku akademickim harcerstwa, jego dorobku i wagi spełnianych przezeń funkcji społecznych.

 

Podstawową jednostką organizacyjną i programową harcerstwa akademickiego jest krąg akademicki ZHP, działający na terenie szkoły wyższej. Kręgi mogą być tworzone dla kilku uczelni w środowisku; na terenie jednej uczelni może działać więcej kręgów, np. na poszczególnych wydziałach. Krąg podlega odpowiedniej komendzie chorągwi lub hufca i jest przez nią zatwierdzany. Skład rady kręgu i własną strukturę określa samodzielnie krąg, zależnie od potrzeb i warunków. Krąg akademicki jest strukturą łączącą cechy kręgu instruktorskiego i drużyny starszoharcerskiej. W roku akademickim 1984/85 działało 30 kręgów w 19 środowiskach, obejmując 1937 osób z 42 uczelni. Organem samorządowym członków ZHP na uczelniach wyższych jest od 1984 Rada Harcerstwa Akademickiego, usytuowana przy Głównej Kwaterze ZHP. W jej skład wchodzi przewodniczący i członkowie – reprezentanci różnych typów uczelni i środowisk. W niektórych środowiskach i uczelniach kontynuują swoją działalność studenckie kręgi instruktorskie, również współtworzące harcerstwo akademickie.”

phm. Konrad Miętus