Przedwojenna historia ruchu

Harcerstwo Starsze było pionem od początku obecnym w harcerstwie. Wraz z rozwijaniem się harcerstwa w poszczególnych ośrodkach harcerki i harcerze uczestniczyli w pracy środowisk. Powstawały także zrzeszenia starszoharcerskie w Krakowie, Warszawie, Lwowie, Kijowie, Poznaniu. Silniejszy rozwój starszego harcerstwa nastąpił po odzyskaniu przez Polskę niepodległości.

Zastęp "Biedronek"
Zastęp „Biedronek” Akademickiego Koła im. Heliodora Święcickiego w Poznaniu (E. Sikorski, Z dziejów harcerstwa polskiego w latach 1911-1939, Warszawa 1989, s. 98).

Metody pracy, programy i ramy organizacyjne wypracowano wykorzystując do tego własne doświadczenia i dyskusje prowadzone podczas wspólnych spotkań – przede wszystkim Zjazdów Starszego Harcerstwa, ale także zlotów i kursów metodycznych. Próbę formalnej organizacji harcerstwa starszego podjęto w 1918 r. powołując Tymczasową Komisję. Rok później została ona przekształcona w Wydział Wykonawczy Starszego Harcerstwa, który kierował rozwojem starszego harcerstwa aż do 1927 r.
Dyskusje poświęcone metodyce starszoharcerskiej oraz kwestiom formalnym prowadzone były przede wszystkim na cyklicznie organizowanych zjazdach. Uczestniczyli w nich przedstawiciele większości Kół. I Zjazd Kół Starszego Harcerstwa odbył się w lipcu 1921 r. w Ostrowie Wielkopolskim. Zdecydowano wtedy o zupełnej łączności organizacyjnej z ZHP oraz o przestrzeganiu Prawa Harcerskiego w całości przez wszystkie harcerki i harcerzy starszych. Zachęcano do prowadzenia w kołach samokształcenia obywatelskiego oraz do czynnej pomocy miejscowym drużynom. W Dwudziestoleciu Międzywojennym w sumie było osiem takich zjazdów, od 1926 r. odbywały się co dwa lata.

Hm. Tomasz Piskorski
Hm. Tomasz Piskorski – jeden z czołowych działaczy harcerstwa starszego (E. Sikorski, Z dziejów harcerstwa polskiego w latach 1911-1939, Warszawa 1989, s. 95).

Duże znaczenie dla kształtującego się ruchu miał pierwszy Zjazd Walny ZHP w styczniu 1921 r. w Warszawie. Sformułowano wówczas zasady organizacyjne i ideowe ruchu. Z kolei podczas VII Walnego Zjazdu ZHP podjęto decyzję o podporządkowaniu harcerzy starszych Komendantom Chorągwi i Głównym Kwaterom. W poszczególnych Komendach Chorągwi powoływane były Wydziały Starszego Harcerstwa lub referaty. W tym czasie przestał istnieć Wydział Wykonawczy Starszego Harcerstwa.
W sierpniu 1934 r. odbył się I Zlot Starszego Harcerstwa. W przeciwieństwie do zjazdów organizowanych wcześniej zlot miał skupić wszystkich harcerki i harcerzy starszych uczestniczących w pracy Kół, a nie tylko ich przedstawicieli. Miejscem spotkania było Żabie na Huculszczyźnie. Zlot miał charakter zlotu gwiaździstego. Uczestnicy wędrowali na miejsce obozowania różnymi trasami długości od 50 do 100 km.

I Zlot Starszego Harcerstwa
I Zlot Starszego Harcerstwa w Żabiem na Huculszczyźnie w sierpniu 1934 r. (E. Sikorski, Z dziejów harcerstwa polskiego w latach 1911-1939, Warszawa 1989, s. 96).

Do zadań stojących przed ruchem starszego harcerstwa należało przede wszystkim propagowanie idei harcerskiej w społeczeństwie. Ponadto prowadzona była praca samokształceniową członków Kół. Obejmowała ona kształtowanie światopoglądu opartego o Prawo i Przyrzeczenie Harcerskie oraz zagadnienia społeczne i polityczne. Ważnym elementem pracy kręgów było organizowanie tzw. życia klubowego. Miało ono służyć pogłębianiu wspólnoty, ożywiać, stworzyć klimat wzajemnej sympatii wśród ludzi, którzy na co dzień przebywali w różnych środowiskach społecznych i poddanych ich wpływom.

hm. Katarzyna Ossowska